Alexandria

 នៅសតវត្សរ៍ទី៣ មុនគ.ស នៅក្នុងទីក្រុង Alexandria របស់អេហ្ស៊ីប មានបុរសម្នាក់ឈ្មោះ Eratosthenes ។

អ្នកខ្លះចំអកឱ្យគាត់ដោយហៅគាត់ថាបេតា (Beta) - អក្សរទីពីរនៃអក្ខរក្រមក្រិក - មានន័យថា គេចាត់ទុកគាត់គឺជាមនុស្សទី២ ដែលដឹងរឿងគ្រប់យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ​តាម​ពិត គាត់​ជា​អាល់ហ្វា​ខាង​ចំណេះ​ដឹង ឬអ្នកកំពូលប្រាជ្ញា។

ជា តារាវិទូ អ្នកភូមិសាស្ត្រ ទស្សនវិទូ កវី ប្រវត្តិវិទូ គណិតវិទូ និងជានាយកបណ្ណាល័យធំជាងគេនៅអាឡិចសាន់ឌ្រី — គាត់គឺជាបុរសដ៏ពូកែអស្ចារ្យនៅសម័យ Renaissance … ពោលគឺមុនសម័យ Renaissance (ដើមស.វទី១៤ ដល់ដើមស.វទី១៧) ជាច្រើនសតវត្សរ៍ ។

ថ្ងៃមួយ គាត់បានអានឯកសារមួយ នៅទីក្រុងស៊ីយេន (បច្ចុប្បន្នគឺ អាស្វាន) សរសេរថា នៅថ្ងៃទី ២១ ខែមិថុនា ជាថ្ងៃសីល៍  ឈើបញ្ឈរមិនចាំងស្រមោលនៅពេលថ្ងៃត្រង់ មានន័យថាព្រះអាទិត្យនៅចំពីលើតែម្តង។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ទីក្រុងអាឡិចសាន់ឌ្រី ក្នុង​ថ្ងៃ​ និង​ម៉ោង​ដដែល ឈើ​មួយ​ដើមគឺមានស្រមោល។

កន្លែងដែលមនុស្សភាគច្រើនបានមើលរំលងប៉ុន្តែវាបានបានបង្កើតជាចម្ងល់សម្រាប់លោក Eratosthenes ទៅវិញ។

គាត់បានវែកញែកដោយខ្លួនឯងថា៖

ប្រសិនបើផែនដីមានរាងសំប៉ែត កាំរស្មីព្រះអាទិត្យដែលប៉ះនឹងដំបងទាំងពីរគឺស្មើៗគ្នា — ឬមានស្រមោលដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ វាមិនឃើញអញ្ចឹងទេ។

ដូច្នេះតើអ្វីទៅដែលអាចពន្យល់ពីភាពខុសគ្នានេះបាន?

គឺមានតែផែនដីរាងកោងប៉ុណ្ណោះ។

គាត់បានវាស់មុំនៃស្រមោលដំបងឈើ នៅទីក្រុងអាឡិចសាន់ឌ្រី។ វាមានប្រហែល ៧ដឺក្រេ - ប្រហែល ១/៥០ នៃរង្វង់ពេញ។

គាត់​បាន​ជួល​មនុស្សម្នាក់​ ដើម្បី​ទៅវាស់​ចម្ងាយ​រវាងទីក្រុង Syene និងទីក្រុង Alexandria: ដែលមានចម្ងាយប្រហែល៨០០ គីឡូម៉ែត្រ។

បន្ទាប់មកគាត់បានធ្វើការគណនាតាមបែបគណិតវិទ្យា៖

៨០០ គីឡូម៉ែត្រ × ៥០ = ៤០,០០០ គីឡូម៉ែត្រ នៃរង្វង់នៃផែនដី។

លទ្ធផលនេះ គឺជាសុក្រឹតភាពមួយយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងគួរអោយភ្ញាក់ផ្អើលបំផុត។

ព្រោះថា សម័យនោះគ្មានផ្កាយរណប គ្មានតេឡេស្កុប និងគ្មានម៉ាស៊ីនគិតលេខ។

ក៏ប៉ុន្តែ វាគ្រាន់តែជាការសង្កេត ជាចម្ងល់ និងការចង់ដឹងចង់ឃើញ។

គឺលោក Eratosthenes នេះហើយ បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេដែលគណនាទំហំនៃភពផែនដីមួយ ដោយការវាស់ស្រមោលរបស់ដំបងឈើ។

(អត្ថបទបកប្រែដោយ៖ កេរដំណែលខ្មែរ)