សករាជឡើងព្រមគ្នាជាមួយពេលឡើងស័ក
នៅក្នុងទស្សនវិទ្យាលោកធាតុវិទ្យានៃប្រតិទិនខ្មែរ ការឆ្លងចូលឆ្នាំថ្មី មិនមែនប្រព្រឹត្តទៅតែមួយវិនាទី ឬមួយថ្ងៃហើយចប់នោះទេ ប៉ុន្តែជា ដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរ ដែលមានរយៈពេល ៣ ថ្ងៃ (ឬឆ្នាំខ្លះ ៤ ថ្ងៃ) ដោយបែងចែកព្រឹត្តិការណ៍យ៉ាងច្បាស់លាស់ ៖
ព្រឹត្តិការណ៍ទី ១ ជា វារៈមហាសង្ក្រាន្ត (ថ្ងៃចូលឆ្នាំទី ១) នេះគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ តារាសាស្ត្រសុទ្ធសាធ គឺជាវិនាទីដ៏មហាសុក្រឹត ដែលព្រះអាទិត្យ (១) ធ្វើដំណើរគោចរជុំវិញរាសិចក្របញ្ចប់វដ្តៈចាស់ ៣៦០ អង្សា ហើយឈានជើងជាន់ចូលកាន់ចំណុច ០ អង្សា ០ លិប្ដា ០ ពិលិប្ដា នៃមេសរាសី (០) យ៉ាងពិតប្រាកដ។ វិនាទីនេះហើយដែលហៅថា មហាសង្ក្រាន្ត។ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃនេះ លេខសករាជមិនទាន់ផ្លាស់ប្តូរនៅឡើយទេ (នៅប្រើចុល្លសករាជ និងសករាជដទៃទៀតចាស់ដដែល)។
ព្រឹត្តិការណ៍ទី ២ សង្ក្រាន្តិបុញ្ញកាល គឺថ្ងៃវារៈវ័នបត (ថ្ងៃចូលឆ្នាំទី ២ ឬ អាចមានទី ៣) ជាពេលវេលាកណ្តាល ដែលព្រះអាទិត្យកំពុងបន្តដំណើរចូលទៅក្នុងជម្រៅនៃមេសរាសីបាន ១ អង្សាជាង។ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃឈប់សម្រាក ថ្ងៃកំសាន្តលេងបុណ្យនក្ខត្តប្ញក្ស និងនៅប្រើលេខសករាជចាស់ដដែល។
ព្រឹត្តិការណ៍ទី ៣ ឧទយលគ្នា គឺពារឡើងស័ក (ថ្ងៃចូលឆ្នាំចុងក្រោយ) នេះគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ រដ្ឋបាលកាលបរិច្ឆេទ។ ជាវិនាទីនៃការប្រកាស ផ្លាស់ប្តូរលេខសករាជថ្មី (ឡើងស័ក និង ឡើងសករាជព្រមគ្នា)។ វិនាទីឡើងស័កនេះ ភាគច្រើនប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី ៣ (ឬទី ៤) នៃពិធីចូលឆ្នាំ ដែលពេលនោះព្រះអាទិត្យបានគោចរចូលជ្រៅទៅក្នុងមេសរាសីប្រហែល ១ ទៅ ២ អង្សាបាត់ទៅហើយ មិនមែននៅ ០ អង្សាទៀតនោះទេ។
ហេតុអ្វីបានជាមានគម្លាតរវាង មហាសង្ក្រាន្ត និង ឡើងស័ក?
តើហេតុអ្វីបានជាបោរាណាចារ្យមិនព្រមឱ្យឡើងសករាជថ្មី នៅថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្តតែម្តងទៅ? ចម្លើយដ៏មហាសុក្រឹត គឺឋិតនៅលើប្រភាគនៃពេលវេលាឆ្នាំសុរិយគតិ។
តាមក្បួនសូរ្យយាត្រ មួយឆ្នាំសុរិយគតិ មានរយៈពេលពិតប្រាកដ ៖
៣៦៥ ថ្ងៃ + ៦ ម៉ោង + ១២ នាទី + ៣៦ វិនាទី
នៅថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត ព្រះអាទិត្យដើរដល់ចំណុច ០ អង្សាមេសរាសីមែន ប៉ុន្តែបើយើងគិតជាចំនួនថ្ងៃ (អហ៌គណ) នៃឆ្នាំចាស់ គឺមិនទាន់ដាច់ស្រឡះល្អនោះទេ (នៅជាប់កន្ទុយប្រភាគម៉ោងនាទី)។
បោរាណាចារ្យត្រូវរង់ចាំឱ្យព្រះអាទិត្យចាយពេលដោះស្រាយចំពោះកន្ទុយប្រភាគនៃកាលវេលានេះឱ្យអស់សិន។ រយៈពេលរង់ចាំនេះហើយដែលបង្កើតបានជាថ្ងៃ វ័នបត។
នៅពេលដែលប្រមាណវិធីទាញរកម៉ោង (តាមរយៈអវសេស និងកម្មជពល) បង្ហាញថា កន្ទុយប្រភាគពេលវេលាត្រូវបានគណនាដាច់ស្រឡះ ១០០% ហើយនោះទើបហោរាចារ្យប្រកាសពារឡើងស័ក បូកបន្ថែមលេខ ១ ទៅលើសករាជចាស់ ដូចជាចុល្លសករាជ ១៣៨៧ ទៅជា ១៣៨៨ ។
នៅក្នុងលោកធាតុវិទ្យា និងតម្រាសូរ្យយាត្រ ចំពោះការរាប់ពេលវេលាត្រូវបានកត់ត្រាជាចំណែកធំៗដែលហៅថា សករាជ។ ជនជាតិខ្មែរយើងនិយមប្រើប្រាស់សករាជ សំខាន់ៗចំនួន ៤ គឺ ៖
១.កលិយុគសករាជ ជាសករាជដែលចំណាស់ជាងគេ កំណត់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃយុគងងឹត។
២.ពុទ្ធសករាជ សករាជដែលរាប់ចាប់តាំងពីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់រំលត់ខន្ធចូលកាន់ព្រះបរិនិព្វាន។
៣.មហាសករាជ សករាជដែលរាប់ចាប់តាំងពីស្តេចសាលិវាហនៈបានទទួលជ័យជម្នះ។
៤.ចុល្លសករាជ សករាជតូច ឬសករាជប្រចាំការដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយគេ ហើយត្រូវបានប្រើជាគោលក្នុងការគណនាតម្រាសូរ្យយាត្រជារៀងរហូតមក។
ទោះបីជាសករាជទាំង ៤ នេះ មានប្រភពកំណើត កាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្តើម និងអាយុកាលខុសៗគ្នាយ៉ាងណាក្តី ប៉ុន្តែនៅក្នុងក្រឹត្យក្រមនៃការផ្លាស់ប្តូរលេខសករាជបូកថែម ១ ឆ្នាំថ្មី ត្រូវតែប្រព្រឹត្តទៅក្នុងវិនាទីតែមួយព្រមគ្នាទាំងអស់។ ចំណុចនៃការផ្លាស់ប្តូរនេះ មិនមែនគិតនៅថ្ងៃទី ១ មករា ឬថ្ងៃ ១ កើត ខែណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវគិតយកវេលាពារឡើងស័ក ជាចំណុចចាប់ផ្តើមថ្ងៃទី ១ នៃឆ្នាំថ្មី។
សូមបញ្ជាក់ចំពោះថ្ងៃពារឡើងស័កនេះឯង មិនថាជា ពុទ្ធសករាជ មហាសករាជ កលិយុគសករាជនោះទេ ត្រូវកើតព្រមៗជាមួយគ្នាក្នុងពេលនេះតែម្តង ដូចជាពុទ្ធសករាជ ២៥៦៩ ត្រូវឡើងជា ពុទ្ធសករាជ ២៥៧០ តែម្តង ជាច្បាប់រដ្ឋបាលកាលបរិច្ឆេទ សម្រាប់កិច្ចការងាររដ្ឋ។ បើយើងនិយាយពីគ្រិស្តសករាជ ត្រូវឡើងតាំងពីថ្ងៃទី ១ ខែមករា មកជាស្រេចហើយ។
ឯចំពោះការកាន់យកតាមព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទមួយចំនួនដោយកំណត់យក ពុទ្ធសករាជ នៅថ្ងៃ ១ រោច ខែពិសាខនោះ ហៅថា ពុទ្ធសករាជជម្រះ។ ព្រះពុទ្ធសករាជ ដែលព្រះសង្ឃរាប់ហៅថា បកសករាជនោះ គឺរាប់សាសនាជម្រះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ចំនួនឆ្នាំខែថ្ងៃពីថ្ងៃព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់បរិនិព្វានទៅ ដើម្បីឲ្យបានដឹងថា នៅពេលនេះឆ្នាំកន្លង ទៅប៉ុន្មានហើយ ឆ្នាំអនាគតនៅប៉ុន្មានទៀត បច្ចុប្បន្នកាលនេះ ស្ថិតនៅថ្ងៃអ្វី ខែអ្វីជាដើម ដើម្បីជម្រះឲ្យបានពិតប្រាកដ។ តែចំពោះការងាររដ្ឋបាលថ្នាក់ជាតិ ត្រូវកាន់យកពេលថ្ងៃពារឡើងស័ក ដោយកំណត់លេខសករាជទាំងអស់ព្រមជាមួយគ្នាតែម្តង។
រូបមន្តគោលនៃការគណនាបំបែកសករាជ
ដោយសារការឡើងសករាជប្រព្រឹត្តទៅព្រមគ្នាជានិច្ចនៅពេលឡើងស័ក ដូច្នេះ គម្លាត (លេខថេរ) រវាងសករាជមួយទៅសករាជមួយ គឺមិនប្រែប្រួលឡើយ។ ផ្អែកតាមឯកសារហោរាចារ្យបានចងក្រងរូបមន្តសមីការយ៉ាងសុក្រឹត ដោយយកចុល្លសករាជ ជាអ័ក្សកណ្តាល សម្រាប់ទាញរកសករាជដទៃទៀតដូចតទៅ ៖
ក.ការទាញរក កលិយុគសករាជ
ចុល្លសករាជ + ៣៧៣៩ = កលិយុគសករាជ
គម្លាតរវាងកលិយុគសករាជ និងចុល្លសករាជ គឺ ៣៧៣៩ ឆ្នាំ។ កាលណាដឹងចុល្លសករាជ គ្រាន់តែបូកថែមលេខថេរនេះ នឹងទទួលបានកលិយុគសករាជភ្លាម ដូចក្នុងឆ្នាំនេះចុល្លសករាជ ១៣៨៨ + ៣៧៣៩ = ៥,១២៧ ក្នុងឆ្នាំនេះ កលិយុគសករាជ ៥,១២៧ឆ្នាំ។ កលិយុគសករាជនេះឯង សម្រាប់យកមកគណនាក្បួនសូរ្យសិន្ធាន្តបុរាណ ពីលគ្នា សំស្ផុដនៃតារាគ្រោះទាំងអស់ក្នុងសម័យបុរាណ ដូចព្រាហ្មណ៍ទាំង ៨ មានកោណ្ឌញ្ញព្រាហ្មណ៍ព្យាកររក ឧច្ច នៃព្រះពុទ្ធជាដើម ដោយកាន់យកកលិយុគសករាជនេះឯង។ លុះមកដល់មានមហាសករាជ ទើបមានក្បួនបញ្ចសូរ្យសិន្ធាន្តិកា បានកាន់យកមហាសករាជ ជាគោលសម្រាប់គណនា គម្ពីរព្ឬហជ្ជាតក លឃុជាតក ជារាសិចក្រ ត្រិយាង្សចក្រ នវាង្សចក្រ រហូតក្បួនមើលប្រផ្នូលប្រចាំប្រទេស ប្រចាំពិភពលោក មានព្ឬហត្សំហិតាជាដើម សុទ្ធសឹងកាន់យកនូវមហាសករាជនេះជាគោល។
ខ.ការទាញរក មហាសករាជ
ចុល្លសករាជ + ៥៦០ = មហាសករាជ
ចុល្លសករាជ កើតក្រោយមហាសករាជចំនួន ៥៦០ ឆ្នាំ។ ដូចជាក្នុងឆ្នាំនេះចុល្លសករាជ ១៣៨៨ + ៥៦០ = ១,៩៤៨ ក្នុងឆ្នាំនេះ មហាសករាជ ១,៩៤៨។ យើង ត្រូវដឹងថា ក្នុងសម័យបុរាណ ដូនតាខ្មែរបានប្រើមហាសករាជនេះជាចាំបាច់ ក្នុងការគណនាសូរ្យសិន្ធាន្ត សម្រាប់មហាសង្ក្រាន្ត និងថ្ងៃពារឡើងស័ក និងប្រើសម្រាប់គណនាមើលតម្រាពិជ័យសង្គ្រាម មើល ឧច្ច មើល ស្វក្សេត្រ នៃអ្នកដឹកនាំជាដើម សូម្បីក្នុងការចារសិលាចារឹកលេខសករាជ លើផ្ទាំងសិលាចារឹកទាំងអស់ សុទ្ធតែប្រើលេខមហាសករាជ នេះទាំងអស់តែម្តង។ លុះមកដល់សម័យកណ្តាល យើងឃើញមានប្រើចុល្លសករាជនូវសិលាចារឹកតែមួយកន្លែងគត់ និងប្រើសម្រាប់គណនាសូរ្យយាត្រផងដែរ។
គ.ការទាញរក ពុទ្ធសករាជ (មានលក្ខខណ្ឌពិសេស) ត្រង់ចំណុចពុទ្ធសករាជនេះ មានលក្ខខណ្ឌដ៏តឹងរ៉ឹងមួយដែលអ្នកសិក្សាត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រោះពុទ្ធសករាជរាប់នូវថ្ងៃឡើងស័ក ជាតាមរដ្ឋបាលបរិច្ឆេទ។ បើរាប់សម្រាប់បកសករាជ ត្រូវយកសករាជជម្រះយកតាមថ្ងៃបន្ទាប់ពីថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន គឺថ្ងៃ ១ រោច ខែពិសាខ។
ចុល្លសករាជ + ១១៨២ = ពុទ្ធសករាជ។ ពុទ្ធសករាជកើតមុន ចុល្លសករាជ ១១៨២ ឆ្នាំ។ ដូចជាក្នុងឆ្នាំនេះចុល្លសករាជ ១,៣៨៨ + ១,១៨២ =២,៥៧០។
អធិប្បាយដោយកូនក្មេងអ្នកស្រុកខ្មែរ មកពីក្រុងតក្កសិលា
juin 03, 2026
